NVZA met stakeholders in gesprek over weerbaar- en wendbaarheid

Op 21 januari 2026 organiseerde de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers (NVZA) haar jaarlijkse stakeholdersbijeenkomst. Dit jaar had de NVZA gekozen voor een thema dat ook centraal staat in haar nieuwe Meerjarenbeleidsplan 2025-2030: de weerbaarheid en de wendbaarheid van de medicatieketen.

In een tijd van toenemende geopolitieke spanningen, structurele geneesmiddelentekorten en digitale kwetsbaarheden bracht de NVZA bestuurders, beleidsmakers en ketenpartners samen om te reflecteren op een fundamentele vraag: hoe houden we de geneesmiddelenvoorziening overeind als het écht spannend wordt?

Waarom deze bijeenkomst?

De aanleiding voor de bijeenkomst ligt in de groeiende complexiteit van de context waarin ziekenhuisapothekers opereren. Internationale afhankelijkheden, schaarste, cyberdreiging en maatschappelijke ontwrichting maken duidelijk dat geneesmiddelenvoorziening niet langer uitsluitend een zorginhoudelijk vraagstuk is, maar ook raakt aan maatschappelijke en nationale weerbaarheid. Ziekenhuisapothekers zijn een cruciale schakel in die opgave.

Door organisaties vanuit de he hele keten bij elkaar te brengen, konden we gezamenlijk verkennen welke rol de sector daarin moet nemen. Zowel nu als in de komende jaren. Hoe kunnen we ons als ketenpartners voorbereiden op ontwrichtende situaties en hoe moeten samenwerking, keuzes en prioritering daarin vorm krijgen?

Scenario’s die raken aan de zorg

Tijdens de bijeenkomst kwamen meerdere scenario’s aan bod die grote impact hebben op de zorg en de geneesmiddelenvoorziening. Het gaat dan bijvoorbeeld om langdurige uitval van elektriciteit, water of digitale systemen, maar ook een mogelijk militair of hybride conflict. Deze scenario’s maken duidelijk hoe snel verstoringen zich kunnen opstapelen en hoe afhankelijk zorgprocessen zijn van vitale infrastructuur.

De lastigste uitdaging werd samengevat als een all hazard-opgave: gelijktijdige uitval in meerdere sectoren, schaarste, verdringing en handelen in een context van wantrouwen en desinformatie.

Weerbaarheid in een onzekere wereld

Keynote spreker Marco Zannoni, Directeur Nationale Crisisbeheersing & Bewaken en Beveiligen bij de NCTV, schetste hoe Nederland zich voorbereidt op militaire en hybride dreigingen. Zijn boodschap was helder: weerbaarheid kan niet vanuit één centraal punt worden georganiseerd. Het echte werk moet gebeuren binnen organisaties en sectoren zelf.

Wat opvalt is dat de geneesmiddelenvoorziening gepositioneerd wordt als essentieel, maar dat het nog onvoldoende een expliciet erkend onderdeel van de nationale veiligheids- en weerbaarheidsopgave is.

Weerbaarheid gaat volgens Zannoni over het vermogen om door te kunnen gaan, om te herstellen en opnieuw op te starten na ontwrichting. De coronapandemie werd daarbij genoemd als een eerste grote stresstest, waarin zowel kwetsbaarheden als creativiteit zichtbaar werden.

Tegelijkertijd waarschuwde hij voor de valkuil van alles tegelijk willen doen. Kiezen en prioriteren is essentieel: liever een beperkt aantal zaken goed organiseren dan proberen alle risico’s af te dekken. Bedenk daarbij vooral wel vooraf welke zaken niet te improviseren zijn. Die moet je dus vooraf zo goed mogelijk proberen te regelen.

Weerbaar of wendbaar?

Door een deskundig panel, bestaande uit Relinde Weil (bestuursvoorzitter Jeroen Bosch Ziekenhuis), Tjalling van der Schors (ziekenhuisapotheker en bestuurslid EAHP), Liesbeth van Dijk (ziekenhuisapotheker en voorzitter Taskforce Meerjarenbeleidsplan NVZA) en Marco Zannoni (NCTV) werd vanuit verschillende perspectieven (Europees, nationaal, ziekenhuizen, ziekenhuisapothekers, NVZA) gereflecteerd op de keynote en de realiteit van crisis.

Zo hebben verstoringen, zoals uitval van kritieke systemen (EPD’s) directe bestuurlijke relevantie. En vanuit Europees perspectief werd benadrukt dat de bewustwording daar groeit, maar dat slagvaardigheid en gezamenlijke actie nog onvoldoende zijn. Terwijl je juist op Europees niveau samen móet werken om sterk te staan.

Ziekenhuisapothekers benadrukten het belang van patiëntbetrokkenheid en zelfredzaamheid, met name bij chronische patiënten, als onderdeel van weerbaarheid. Ook werd gewezen op het belang van gezamenlijke taal: wat voor de één een tekort is, hoeft dat voor de ander niet te zijn.

Vanuit het publiek kwam de vraag wie er eigenlijk het bevel voert tijdens crises. Daarbij werd vastgesteld dat er geen enkele organisatie is die de gehele keten bestuurt. Wel is er meer duidelijkheid ontstaan over besluitvormingstafels en rollen sinds COVID-19.

Onderscheid tussen weerbaarheid en wendbaarheid

Het onderscheid tussen weerbaarheid en wendbaarheid werd in de discussie scherp neergezet. De ziekenhuisfarmacie werd door deelnemers gekenschetst als relatief kwetsbaar in structurele zin, maar tegelijkertijd als opvallend wendbaar in de dagelijkse praktijk. Ervaringen met COVID-19 en eerdere tekorten laten zien dat professionals snel schakelen, improviseren en elkaar weten te vinden. Tegelijkertijd werd benadrukt dat improvisatie alleen niet voldoende is. Zonder voorbereiding, oefening en duidelijke afspraken blijft de sector kwetsbaar.

Dilemma’s zonder eenvoudige antwoorden De bijeenkomst maakte ook duidelijk dat echte weerbaarheid vraagt om het onder ogen zien van lastige dilemma’s. Wat doe je bij acute tekorten: kies je voor regionale verantwoordelijkheid of landelijke solidariteit? Hoe weeg je digitalisering af tegen cyberkwetsbaarheid? En hoe verdeel je schaarse geneesmiddelen tussen reguliere zorg en nood- of militaire zorg? Deze vragen kennen geen eenvoudige antwoorden, maar vragen om expliciete keuzes en goede informatievoorziening richting beleids- en bestuurstafels.

De waarde van de ziekenhuisapotheker In alle bijdragen kwam de toegevoegde waarde van de ziekenhuisapotheker duidelijk naar voren. Niet alleen als ‘radar’ in de keten, maar vooral als smeerolie: degene die prioriteert, objectiveert en samenwerking mogelijk maakt. Bestuurders gaven aan dat dit besef aanwezig is, maar dat de structurele positionering van deze rol verder versterkt kan worden.

Meerjarenbeleidsplan 2025-2030 aangeboden aan VWS

Het nieuwe Meerjarenbeleidsplan van de NVZA werd gepresenteerd als een belangrijk instrument om hier de komende jaren gericht aan te werken. Karla van Rooijen, Directeur Geneesmiddelen en Medische Technologie op het Ministerie van VWS, nam uit handen van voorzitter Claartje Samson een exemplaar van het Meerjarenbeleidsplan in ontvangst.

Naast waardering voor het Meerjarenbeleidsplan, complimenteerde Karla van Rooijen de NVZA met hun belangrijke rol bij de herziening van de Europese geneesmiddelenwetgeving. Mede dankzij de inzet van de NVZA is bijvoorbeeld de heruitgifte in deze wetgeving geregeld.

Ten aanzien van het thema weerbaarheid gaf VWS aan dat dit ook bij het ministerie hoog op de agenda staat. VWS leert daarbij van internationale conflicten en het belang van de medische industrie wordt steeds nadrukkelijker ingebracht in bredere economische en veiligheidsdiscussies.

Het ministerie is blij dat de hele keten (inclusief Europa) bezig is met de geneesmiddelentekorten en dat de patiënt hierbij centraal staat. De veiligheid van de patiënt staat immers altijd voorop. Daarom is het in geval van crisis belangrijk om bestaande structuren te behouden en niet té creatief te worden.

Het werd in ieder geval duidelijk dat men op het ministerie goed op de hoogte is van het belang van de ziekenhuisapotheker bij de (keten)aanpak van geneesmiddelentekorten.

Samen sterker in de keten

Een rode draad door de middag was het belang van samenwerking. Weerbaarheid vraagt om gezamenlijk oefenen, om het delen van scenario’s en om vertrouwen in het collectief. Groothandels, zorgverleners, bestuurders en overheid hebben ieder hun eigen rol en meerwaarde, maar alleen samen kan de keten functioneren onder druk. De oproep aan de sector was dan ook duidelijk: voorkom versnippering, begin concreet, oefen samen en blijf met elkaar in gesprek.

Vooruitblik

De NVZA ziet deze bijeenkomst als een startpunt. Weerbaarheid en wendbaarheid vragen om blijvende aandacht, gezamenlijke reflectie en het durven maken van keuzes. Met het Meerjarenbeleidsplan en de betrokkenheid van ketenpartners zet de NVZA de komende jaren in op een ziekenhuisfarmacie die voorbereid is op onzekerheid, zodat de zorg voor de patiënt, ook in tijden van crisis, kan worden voortgezet.